Hệ thống hóa kiến thức và chiến thuật phân bổ thời gian khoa học
Theo thầy Nguyễn Phi Hùng - giáo viên Ngữ văn tại Hệ thống giáo dục HOCMAI, trong giai đoạn nước rút, điều cốt lõi không phải là học nhồi nhét kiến thức mới mà thí sinh cần chủ động hệ thống hóa những nội dung trọng tâm và xây dựng chiến lược làm bài khoa học. Những lưu ý được đúc kết dưới đây sẽ giúp các sĩ tử tự tin chinh phục phòng thi và tối ưu hóa điểm số ở từng cấu phần của đề thi.
Để làm chủ kiến thức trong khoảng thời gian ngắn trước kỳ thi, học sinh cần rà soát các tác phẩm thơ, truyện hiện đại, văn bản thông tin và nghị luận theo đặc trưng thể loại. Thí sinh phải nắm chắc phương thức biểu đạt, chủ đề, thông điệp và tác dụng biểu đạt của các yếu tố nghệ thuật. Phần Tiếng Việt nên được hệ thống hóa nhanh bằng các bảng khái niệm then chốt từ định nghĩa, dấu hiệu nhận biết cho đến tác dụng trong văn cảnh.
Riêng kỹ năng viết, học sinh cần chú trọng dạng bài phân tích nhân vật, đoạn trích thơ ở phần nghị luận văn học; và rèn luyện cách mổ xẻ thực trạng, nguyên nhân để đề xuất giải pháp thiết thực, giàu dẫn chứng thực tế ở phần nghị luận xã hội nhằm tránh lối nói chung chung, sáo rỗng.
Thời gian làm bài là tài nguyên giới hạn, do đó thí sinh cần phân chia một cách chiến lược để tránh rơi vào tình trạng thiếu giờ. Phần Đọc hiểu cần được giải quyết nhanh gọn, đủ ý trong khoảng trên dưới 30 phút, chú ý trả lời đúng trọng tâm theo từng cấp độ câu hỏi. Đoạn văn nghị luận cần được viết gọn gàng, đúng dung lượng trong khoảng 40 phút.
Bài văn nghị luận chiếm từ 50 đến 55 phút, đòi hỏi thí sinh phải đầu tư viết chu đáo, cấu trúc đủ ba phần rõ ràng. Đặc biệt, thí sinh nhất định phải dành lại ít nhất 5 phút cuối giờ để soát lại toàn bộ bài làm, kịp thời phát hiện các lỗi chính tả hay các yêu cầu còn bỏ sót. Trước khi đặt bút viết, thói quen đọc kỹ đề, gạch chân từ khóa để tránh lạc đề, kết hợp phác thảo nhanh các ý chính ra nháp sẽ giúp bài thi có mạch logic xuyên suốt.
Thí sinh thi vào lớp 10 năm 2025 tại Hà Nội.
Nhận diện các lỗi sai thường gặp và giải pháp làm chủ tâm lý phòng thi
Bên cạnh việc trang bị kiến thức, việc phòng tránh các bẫy mất điểm phổ biến cũng là yếu tố quyết định đến thành bại. Lỗi đầu tiên là trả lời quá vắn tắt, cụt ngủn ở phần đọc hiểu, thiếu cấu trúc chủ - vị ngữ đầy đủ khi nêu quan điểm cá nhân. Hình thức bài thi thiếu chỉn chu, gạch xóa lem nhem, trình bày tùy tiện hoặc sử dụng nhiều màu mực khác nhau trong một bài làm cũng gây mất thiện cảm nghiêm trọng với giám khảo.
Thí sinh cũng cần tuyệt đối không đưa các ký hiệu toán học hoặc sơ đồ nháp như dấu suy ra, mũi tên, dấu ngoặc nhọn vào bài làm chính thức. Ngoài ra, việc tự ý ngắt đoạn khi đề yêu cầu viết đoạn văn, dồn toàn bộ thân bài thành một đoạn duy nhất, hay viết biến bài nghị luận văn học thành bài tóm tắt cốt truyện đều là những lỗi sơ đẳng cần tránh.
Bên cạnh việc chuẩn bị kỹ lưỡng về mặt kiến thức, bản lĩnh giữ vững tâm lý cũng là yếu tố quan trọng quyết định đến kết quả làm bài của các thí sinh. Chia sẻ về vấn đề này, nhà tâm lý lâm sàng Lê Ngọc Trâm, Công ty TNHH Giáo dục OED khuyên các sĩ tử cần đặc biệt lưu ý đến nhịp sinh học trong những ngày sát nút. "Thay vì thức muộn dùng điện thoại hoặc cố học dồn đến 1 - 2 giờ sáng, học sinh cần đi ngủ trước 22 giờ 30 phút và bảo đảm ngủ đủ 7 đến 8 tiếng mỗi ngày để não bộ không bị rơi vào trạng thái đóng băng dữ liệu do kiệt sức".
Đồng thời, theo chuyên gia, khi bước vào phòng thi, nếu gặp câu hỏi lạ dẫn đến hoảng loạn và tim đập nhanh, các em tuyệt đối không nên cuống cuồng lật dở tờ đề liên tục. Lúc này, hãy tạm đặt bút xuống, nhắm mắt lại và dành ra đúng một phút để thực hiện bài tập thở sâu: hít vào thật sâu bằng mũi cho bụng phình lên, giữ hơi lại khoảng hai giây rồi từ từ thở ra hết bằng miệng.
Chuyên gia tâm lý này cũng đưa ra lời khuyên: "Động tác đơn giản này sẽ giúp điều hòa nhịp tim, cung cấp thêm oxy lên não để cơ thể nhanh chóng giải tỏa trạng thái lo lắng và lấy lại sự minh mẫn. Điểm số môn Ngữ văn vốn được tích lũy từ sự chính xác của kiến thức, sự chỉn chu của hình thức và cả sự vững vàng trong bản lĩnh phòng thi. Khi giữ được sự bình tĩnh và tâm thế tự tin, các sĩ tử chắc chắn sẽ khơi thông được nguồn cảm hứng để hoàn thành tốt nhất bài làm của mình".
Trung tâm VHTT&TT (ST)