Những điểm mới trong cuộc bầu cử Quốc hội khóa XVI

Theo Tổng thư ký Quốc hội, Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội, Chánh Văn phòng Hội đồng Bầu cử Quốc gia Lê Quang Mạnh, ở Trung ương, Hội đồng Bầu cử quốc gia đã hoàn thành việc ban hành 27 văn bản theo luật định, tạo hành lang pháp lý đầy đủ cho các khâu của quy trình bầu cử. Bên cạnh đó, Hội đồng Bầu cử quốc gia đã ban hành thêm 14 nghị quyết, văn bản hướng dẫn và 34 văn bản giải đáp nghiệp vụ cho địa phương. Các văn bản này tập trung vào những vấn đề cụ thể từ cơ sở như hiệp thương, lập danh sách cử tri, tổ chức tiếp xúc cử tri, bảo đảm an ninh trật tự, ứng dụng công nghệ thông tin… bảo đảm tính thống nhất trong toàn hệ thống, hạn chế những sai sót dù là nhỏ nhất.

Hội đồng Bầu cử quốc gia cũng đã tham mưu ban hành Kết luận số 03-KL/TW của Bộ Chính trị, Ban Bí thư về tiếp tục thực hiện Chỉ thị số 46-CT/TW, trong đó, tiếp tục khẳng định yêu cầu tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với cuộc bầu cử trong bối cảnh có nhiều điểm mới về tổ chức bộ máy và phương thức quản lý. Đây không chỉ là sự nhấn mạnh về chính trị, mà còn là cơ sở để các cấp ủy, chính quyền địa phương cụ thể hóa trách nhiệm, phân công rõ người, rõ việc, rõ tiến độ.

Danh sách 864 người ứng cử đại biểu Quốc hội khóa XVI đã được công bố sớm hơn thời hạn quy định, bảo đảm cơ cấu, thành phần và số dư theo quy định. Quy trình hiệp thương, giới thiệu, thẩm tra hồ sơ được thực hiện nghiêm túc, công khai, minh bạch, qua nhiều vòng xem xét, lấy ý kiến cử tri nơi cư trú và nơi công tác. Đây là bước then chốt để bảo đảm chất lượng đại biểu ngay từ đầu vào.

Tại địa phương, các Ủy ban bầu cử cấp tỉnh, cấp xã được thành lập đúng thời hạn luật định. Danh sách hơn 73 triệu cử tri đã được niêm yết công khai tại 72.195 khu vực bỏ phiếu trong cả nước. Công tác rà soát danh sách được thực hiện nhiều vòng, có đối chiếu với cơ sở dữ liệu dân cư để hạn chế tối đa sai sót. Ở từng điểm bỏ phiếu, việc chuẩn bị hòm phiếu, phòng bỏ phiếu, phương án bảo đảm an ninh, phòng cháy, chữa cháy, phương án dự phòng khi có tình huống phát sinh… đều đã được xây dựng cụ thể. Có thể nói, sự chuẩn bị không chỉ dừng ở chỉ đạo chung mà đã đi vào từng khu dân cư, từng tổ dân phố, từng thôn, bản.

Tổng Thư ký Quốc hội Lê Quang Mạnh khẳng định: Đến thời điểm này, các điều kiện cơ bản cho ngày bầu cử đã được chuẩn bị tương đối đầy đủ, bài bản. Tuy nhiên, từ nay đến ngày 15/3/2026 là giai đoạn then chốt, đòi hỏi phải tiếp tục rà soát kỹ lưỡng, không chủ quan, bảo đảm để mỗi lá phiếu của cử tri được thực hiện trong điều kiện thuận lợi, an toàn và đúng pháp luật.

Tổng Thư ký Quốc hội Lê Quang Mạnh cho biết: Cuộc bầu cử lần này có một số điểm mới đáng chú ý, không chỉ ở phương diện tổ chức mà còn ở bối cảnh vận hành của hệ thống chính trị.

Thứ nhất, đây là lần đầu tiên chúng ta tổ chức bầu cử trong điều kiện triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp sau sắp xếp đơn vị hành chính. Phạm vi quản lý của mỗi đơn vị hành chính rộng hơn, quy mô dân số lớn hơn, yêu cầu về năng lực điều hành cũng cao hơn. Điều đó tác động trực tiếp đến việc xác định cơ cấu, phân bổ số lượng đại biểu và tổ chức các hội nghị hiệp thương. Nếu trước đây việc tiếp xúc cử tri hay tổ chức mạn đàm tiểu sử người ứng cử diễn ra trong không gian hẹp, thì nay phải bảo đảm người ứng cử có điều kiện tiếp cận đầy đủ các nhóm dân cư trong địa bàn rộng hơn. Đây là một thay đổi quan trọng, đòi hỏi sự chuẩn bị rất kỹ lưỡng.

Thứ hai, chuyển đổi số đã trở thành phương thức điều hành xuyên suốt. Việc kết nối, đối chiếu danh sách cử tri với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và ứng dụng các nền tảng như VNeID giúp nâng cao độ chính xác, hạn chế trùng lặp hoặc sai sót thông tin. Tuy nhiên, chúng tôi xác định rõ: công nghệ chỉ là công cụ hỗ trợ. Điều cốt lõi vẫn là trách nhiệm của con người trong việc rà soát, kiểm tra và chịu trách nhiệm về từng khâu, từng nhiệm vụ. Vì vậy, cùng với việc triển khai hệ thống số, công tác tập huấn, hướng dẫn nghiệp vụ cho cán bộ cơ sở được đặc biệt coi trọng.

Thứ ba, quy trình bầu cử được rút ngắn về thời gian so với các nhiệm kỳ trước. Việc rút ngắn này không làm giảm yêu cầu chặt chẽ của từng bước, mà buộc các cơ quan liên quan phải phối hợp nhịp nhàng hơn, xử lý công việc khoa học hơn, tránh chồng chéo. Có thể hình dung, mỗi khâu như một mắt xích trong chuỗi quy trình; nếu một mắt xích chậm hoặc thiếu chính xác sẽ ảnh hưởng đến toàn bộ tiến độ chung. Do đó, yêu cầu kỷ luật và tinh thần trách nhiệm được đặt ra cao hơn.

Thứ tư, chủ trương tăng số lượng đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách, dự kiến 145 đại biểu ở Trung ương và 55 đại biểu tại địa phương. Điều này phản ánh định hướng tiếp tục nâng cao chất lượng hoạt động của Quốc hội. Đại biểu hoạt động chuyên trách có điều kiện dành toàn bộ thời gian cho hoạt động Quốc hội, theo dõi sâu các lĩnh vực, từ đó nâng cao tính chuyên nghiệp trong hoạt động nghị trường. Đây không phải là thay đổi mang tính hình thức, mà gắn với yêu cầu hoàn thiện Nhà nước pháp quyền và nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.

Trung tâm VHTT&TT (VOV)