I. KHÁI LƯỢC TIỂU SỬ VÀ QUÁ TRÌNH HOẠT ĐỘNG CÁCH MẠNG CỦA ĐỒNG CHÍ HÀ HUY TẬP
Đồng chí Hà Huy Tập sinh ngày 24/4/1906 tại làng Kim Nặc, tổng Thổ Ngọa, nay là xã Cẩm Hưng, tỉnh Hà Tĩnh, là người con thứ ba trong một gia đình nhà nho yêu nước. Thân phụ là ông Hà Huy Tương, đỗ Cống sinh nhưng không ra làm quan mà ở nhà dạy học và bốc thuốc giúp dân. Thân mẫu là bà Nguyễn Thị Lộc, người phụ nữ nông dân tần tảo, giàu đức hy sinh, cả cuộc đời gắn bó với đồng ruộng và chăm lo gia đình.
Sinh ra và lớn lên ở một vùng quê giàu truyền thống yêu nước và cách mạng - trước cảnh đất nước bị ngoại bang nô dịch, Nhân dân lầm than, khổ cực, cũng như nhiều trí thức yêu nước đương thời, Hà Huy Tập sớm giác ngộ, dấn thân vào con đường cách mạng đầy cam go, thử thách để cứu nước, cứu dân khỏi xiềng xích nô lệ.
Thời niên thiếu, Hà Huy Tập được cha kèm cặp học chữ Hán tại nhà, sau đó đi học và đỗ đầu kỳ thi tốt nghiệp trường tiểu học ở tổng Thổ Ngọa nhưng gia cảnh khó khăn nên không được học tiếp. Từ tháng 9/1917 đến năm 1919, Hà Huy Tập vừa làm gia sư vừa theo học ở Trường tiêu học kiêm bị Pháp - Việt tại tỉnh lỵ Hà Tĩnh, sau đỗ thủ khoa, được cấp học bổng vào học ở Trường Quốc học Huế (1919 - 1923).
Năm 1923, tốt nghiệp trung học hạng ưu nhưng do không có điều kiện học tiếp nên vào làm giáo viên Trường tiểu học Pháp - Việt tại Nha Trang (Khánh Hòa). Trong thời gian này, Anh đọc rất nhiều sách báo, thấy được nỗi thống khổ của Nhân dân ta dưới xiềng xích của thực dân Pháp và luôn trăn trở phải làm sao để đánh đuổi thực dân Pháp ra khỏi Đông Dương. Do chính quyền thực dân quy kết tội chống Pháp, Hà Huy Tập bị trục xuất khỏi Nha Trang.
Tháng 8/1926, Hà Huy Tập về Nghệ An, dạy học tại trường Cao Xuân Dục ở Vinh ; tích cực tham gia các hoạt động của Hội Phục Việt nhằm tuyên truyền tư tưởng chống chuyên chế, chống thực dân Pháp và mở rộng cơ sở hội trong công nhân, thanh niên, học sinh và nông dân. Tháng 3/1927, Hà Huy Tập rời Vinh vào dạy học tại một trường tiểu học tư thục ở Gia Định, sau đó đến Bà Rịa làm công nhân, tổ chức lập một chi bộ, một hội đọc sách báo và mở các lớp học xóa mù chữ cho công nhân.
Cuối tháng 12/1928, Hà Huy Tập cùng một số đồng chí được cử sang Quảng Châu (Trung Quốc) bàn việc hợp nhất Tân Việt Cách mạng Đảng với Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên. Từ tháng 7/1929 đến tháng 4/1932, Đồng chí được cử đi học tại Trường đại học Phương Đông ở Mátxcơva (Liên Xô cũ).
Khoảng tháng 6/1933, đồng chí Hà Huy Tập về Trung Quốc hoạt động cách mạng, tham gia Ban Chỉ huy ở ngoài của Đảng Cộng sản Đông Dương ; triển khai công tác chuẩn bị và tổ chức Đại hội lần thứ I của Đảng từ ngày 27 đến ngày 31/3/1935 tại Ma Cao, Trung Quốc.
Tại Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng (ngày 26/7/1936), đồng chí Hà Huy Tập được phân công về nước tổ chức lại Ban Chấp hành Trung ương và khôi phục tổ chức Đảng. Từ tháng 7/1936 đến tháng 03/1938, Đồng chí hoạt động cách mạng với cương vị Tổng Bí thư của Đảng. Tại Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng tháng 3/1938, Đồng chí thôi giữ chức Tổng Bí thư, nhưng vẫn tham gia Ban Thường vụ Trung ương Đảng.
Ngày 01/5/1938, trên đường đi công tác, đồng chí Hà Huy Tập bị thực dân Pháp bắt. Sau 10 tháng giam cầm không có chứng cớ về tội lật đổ, địch đã kết án 8 tháng tù và 5 năm biệt xứ, trục xuất về nguyên quán. Tháng 3/1940, Đồng chí bị địch bắt lại và giam ở Khám Lớn, Sài Gòn. Ngày 25/3/1941, Tòa án quân sự Sài Gòn kết án tử hình đối với đồng chí Hà Huy Tập. Ngày 28/8/1941, tại Hóc Môn, Gia Định, thực dân Pháp đã xử bắn đồng chí Hà Huy Tập cùng một số đồng chí lãnh đạo khác của Đảng.
Với 35 tuổi đời, 16 năm hoạt động cách mạng, trong đó gần 2 năm ở cương vị là Tổng Bí thư của Đảng, đồng chí Hà Huy Tập đã hoàn thành xuất sắc nhiều trọng trách mà Đảng và Nhân dân giao phó trong giai đoạn lịch sử đầy thử thách và nhiều biến động phức tạp. Đồng chí là một tấm gương sáng về phẩm chất đạo đức của người chiến sĩ cộng sản, hiến dâng trọn đời cho sự nghiệp cách mạng của Đảng và dân tộc ta.
II. NHỮNG HOẠT ĐỘNG VÀ CỐNG HIẾN TO LỚN CỦA ĐỒNG CHÍ HÀ HUY TẬP ĐỐI VỚI SỰ NGHIỆP CÁCH MẠNG CỦA ĐẢNG VÀ DÂN TỘC TA
1. Đồng chí Hà Huy Tập - Người chiến sĩ cộng sản kiên cường, nhà lãnh đạo cách mạng tài năng
Tháng 7/1929, đồng chí Hà Huy Tập được nhận vào khóa học dài hạn ba năm tại Trường đại học Phương Đông của Quốc tế Cộng sản ở Mátxcơva. Tháng 10/1930, Đồng chí được kết nạp vào Đảng Cộng sản Liên Xô. Trong thời gian này, Đồng chí đã thể hiện quyết tâm rất cao trong học tập, đồng thời tranh thủ đi thực tế tại các nhà máy, nông trường ở Liên Xô. Năm học cuối, Đồng chí đi thực tập nghề nguội tại Nhà máy liên hiệp chế tạo máy cho ngành công nghiệp nặng mang tên "Người chiến sĩ" và đạt tay nghề thợ bậc hai. Kết quả quan trọng nhất đối với đồng chí Hà Huy Tập là được tiếp xúc với công nhân đại công nghiệp của Liên Xô dưới chế độ xã hội chủ nghĩa. Đồng chí rất tích cực tham gia các cuộc họp của tổ chức cơ sở đảng và các buổi sinh hoạt của công đoàn ; thường xuyên nói chuyện thời sự chính trị cho công nhân.
Trong quá trình học tập, đồng chí Hà Huy Tập chú trọng đến việc nghiên cứu lý luận, tìm hiểu thực tế tình hình Đông Dương và phong trào cách mạng Việt Nam. Đồng chí đã viết nhiều tác phẩm có giá trị lý luận và thực tiễn cách mạng , nêu rõ quá trình hoạt động của Đảng Cộng sản Đông Dương, những thuận lợi và khó khăn trong công tác; đồng thời chống lại các luận điệu xuyên tạc của kẻ thù, đem lại niềm tin cho quần chúng nhân dân.
Sau cao trào Xô viết Nghệ - Tĩnh (1930 - 1931), thực dân Pháp ra sức khủng bố, đàn áp phong trào cách mạng Việt Nam. Nhiều tổ chức cơ sở đảng ở trong nước bị phá vỡ. Để khôi phục tổ chức của Đảng, tháng 4/1933, Quốc tế Cộng sản phái đồng chí Hà Huy Tập về nước hoạt động cách mạng qua đường Trung Quốc. Khoảng tháng 6/1933, Đồng chí tới Trung Quốc và gặp các đồng chí Lê Hồng Phong, Nguyễn Văn Dựt để bàn việc thành lập Ban Chỉ huy ở ngoài của Đảng. Tháng 3/1934, Ban Chỉ huy ở ngoài được thành lập do đồng chí Lê Hồng Phong làm Thư ký, đồng chí Hà Huy Tập là Ủy viên, phụ trách tuyên truyền, cổ động kiêm Tổng Biên tập Tạp chí Bônsovích.
Khi đồng chí Lê Hồng Phong đi dự Đại hội VII Quốc tế Cộng sản (1935), đồng chí Hà Huy Tập trở thành người đứng đầu Ban Chỉ huy ở ngoài, chủ trì chuẩn bị mọi mặt cho Đại hội lần thứ I của Đảng. Nhờ những nỗ lực của Đồng chí, tháng 6/1934, Hội nghị Ban Chỉ huy ở ngoài đã khẳng định cơ quan lãnh đạo của Đảng chính thức được lập lại và quyết định tổ chức Đại hội lần thứ I vào mùa xuân năm 1935.
Từ ngày 27 đến ngày 31/3/1935, Đại hội lần thứ I Đảng Cộng sản Đông Dương đã thông qua Báo cáo chính trị do đồng chí Hà Huy Tập trình bày. Đại hội bầu ra Ban Chấp hành Trung ương do đồng chí Lê Hồng Phong làm Tổng Thư ký (Tổng Bí thư). Đồng chí Hà Huy Tập được Quốc tế Cộng sản chỉ định là Thư ký Ban Chỉ huy ở ngoài. Đây là sự kiện lịch sử to lớn, đánh dấu việc Đảng được khôi phục về tổ chức.
Ngày 26/7/1936, đồng chí Hà Huy Tập và Lê Hồng Phong triệu tập Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng tại Thượng Hải để điều chỉnh đường lối phù hợp tình hình mới. Đồng chí Hà Huy Tập được phân công về nước để tổ chức Ban Trung ương. Đến thời điểm này, Đồng chí thực hiện trọng trách Tổng Bí thư và là Tổng Bí thư thứ ba của Đảng sau đồng chí Trần Phú và đồng chí Lê Hồng Phong.
Đầu tháng 8/1936, sau khi về nước, Đồng chí quyết định chuyển trụ sở của Đảng về xã Bà Điểm, huyện Hóc Môn, tỉnh Gia Định. Quyết định này giúp bảo đảm sự lãnh đạo trực tiếp, thống nhất từ Trung ương tới cơ sở. Tại đây, Đồng chí chủ trì ba hội nghị quan trọng:
- Hội nghị tháng 3/1937: Thống nhất các tổ chức Đảng ở Bắc Kỳ và Trung Kỳ.
- Hội nghị tháng 9/1937: Quyết định thành lập Mặt trận nhân dân thống nhất Đông Dương, phát triển cơ sở đảng trong thành thị.
- Hội nghị tháng 3/1938: Quyết định thành lập Mặt trận dân chủ thống nhất Đông Dương.
Hội nghị tháng 3/1938 có ý nghĩa lịch sử quan trọng, đề ra nhiệm vụ cụ thể về chủ trương, chính sách để đưa phong trào tiến lên bước mới. Với trách nhiệm Tổng Bí thư, đồng chí Hà Huy Tập đã góp phần quan trọng trong việc chuẩn bị nội dung và dự thảo nghị quyết của Hội nghị.
2. Đồng chí Hà Huy Tập - Nhà lý luận sắc sảo, một cây bút chiến đấu trên mặt trận tư tưởng và chính trị của cách mạng Việt Nam
Đồng chí Hà Huy Tập là một nhà lý luận sắc sảo, giữ vị trí quan trọng trong hoạt động báo chí, xuất bản. Đồng chí là người sáng lập, tổng biên tập của nhiều tờ báo và là người đi tiên phong trong nghiên cứu lịch sử Đảng. Một số công trình tiêu biểu:
- Viết Lịch sử của Tân Việt Cách mệnh Đảng (1929).
- Viết bài Hoạt động của Đảng Cộng sản Đông Dương (1931).
- Hoàn thành cuốn Sơ thảo lịch sử phong trào cộng sản ở Đông Dương.
Trong giai đoạn 1931 - 1936, nhiều văn kiện Đảng do Đồng chí khởi thảo có giá trị to lớn về tư tưởng, lý luận, góp phần tổ chức lại Đảng và chống lại các luận điệu xuyên tạc của kẻ thù.
Đồng chí cũng là cây bút sắc sảo trên mặt trận đấu tranh chống bọn tờrốtkít. Với bút danh Thanh Hương, Hong Qui Vit,... Đồng chí viết nhiều bài trên báo Tranh đấu (La Lutte), Tiền phong (L'Avant - Garde) để bảo vệ quan điểm Mác - Lênin. Sau khi về nước, trên cương vị Tổng Bí thư, Đồng chí lãnh đạo cuộc tiến công lý luận chống chủ nghĩa tờrốtkít gắn với vận động thành lập Mặt trận dân chủ Đông Dương. Các tác phẩm như Vì một Mặt trận nhân dân Đông Dương, Vì sao cần ủng hộ Mặt trận bình dân bên Pháp là những tác phẩm lý luận chính trị giá trị.
Tại Hội nghị Trung ương ngày 26/7/1936, đồng chí Hà Huy Tập cùng Ban Chấp hành Trung ương đã vận dụng nghị quyết của Quốc tế Cộng sản để điều chỉnh chiến lược: thành lập Mặt trận nhân dân phản đế Đông Dương ; thay đổi hình thức đấu tranh từ bí mật sang công khai, hợp pháp và nửa hợp pháp. Những điều chỉnh này đưa cách mạng Việt Nam vào một thời kỳ mới, hòa nhập với xu thế chung của thế giới.
3. Đồng chí Hà Huy Tập - Tấm gương kiên trung, bất khuất, chí công vô tư, hy sinh trọn đời vì nước, vì dân
Trở thành Tổng Bí thư ở tuổi 30, đồng chí Hà Huy Tập đã tỏ rõ năng lực dự báo tình hình, nắm bắt thời cơ để dấy lên cao trào đấu tranh 1936 - 1939. Đồng chí đã vượt qua mọi gian khổ, sẵn sàng hy sinh vì lý tưởng cộng sản. Dù bị giam cầm, tra tấn dã man và đối mặt với án tử hình, Đồng chí vẫn kiên trung, giữ vững ý chí chiến đấu.
Lời nhắn gửi về gia đình của Đồng chí: "Nếu tôi phải bị chết thì ở nhà không nên thờ cúng, điếu phúng... Gia đình và bạn hữu chớ xem tôi như là người đã chết mà buồn, trái lại nên xem tôi như người còn sống, nhưng đi vắng vô hạn...mà thôi" đã thể hiện niềm tin mãnh liệt vào lý tưởng của Đảng. Đồng chí hy sinh ở tuổi 35, nhưng tinh thần cách mạng vẫn sống mãi.
Kỷ niệm 120 năm Ngày sinh đồng chí Hà Huy Tập là dịp để toàn Đảng, toàn dân tri ân công lao to lớn của Người. Đây là dịp bồi đắp niềm tin của Nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và chế độ. Học tập tấm gương đồng chí Hà Huy Tập, mỗi cán bộ, đảng viên cần nêu cao tinh thần trách nhiệm, tự giác rèn luyện đạo đức cách mạng, đặt lợi ích của quốc gia, dân tộc lên trên hết, trước hết theo tinh thần "chí công vô tư" như Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định.
Trung tâm VHTT-TT Tây Hồ