Luật Hộ tịch (sửa đổi) bảo đảm việc khai sinh, kết hôn, khai tử không bị gián đoạn

Cấp nào phục vụ người dân tốt hơn, giao cấp đó thực hiện

Thảo luận về dự án Luật Hộ tịch (sửa đổi), đại biểu Nguyễn Ngọc Việt cho rằng, việc xây dựng, khai thác cơ sở dữ liệu dùng chung, chuyển từ phương thức quản lý sang phục vụ người dân là xu hướng tất yếu. Các quy định cho phép người dân chủ động thực hiện thủ tục như khai sinh, khai tử là rất tiến bộ.

Tuy nhiên, đại biểu bày tỏ băn khoăn về tính đồng đều của hạ tầng công nghệ và trình độ tiếp cận của người dân, đặc biệt tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng nông thôn, vùng khó khăn. Do đó, đại biểu Nguyễn Ngọc Việt đề nghị cơ quan soạn thảo cần có quy định, giải pháp hỗ trợ phù hợp để bảo đảm quyền lợi của người dân, giúp Luật khi ban hành có thể triển khai hiệu quả trên thực tế.

Về phân cấp thẩm quyền đăng ký hộ tịch cho UBND cấp xã, đại biểu đánh giá đây là chủ trương đúng đắn, phù hợp với quan điểm “cấp nào phục vụ người dân tốt hơn thì giao cấp đó thực hiện”.

Thực tiễn triển khai tại Hà Nội cho thấy, mô hình chính quyền địa phương hai cấp đã tạo nhiều thuận lợi cho người dân. Đặc biệt, việc giải quyết thủ tục hành chính không phụ thuộc địa giới và triển khai các mô hình phục vụ lưu động đã đưa dịch vụ đến tận khu dân cư. Đại biểu Nguyễn Ngọc Việt lưu ý cần có cơ chế, chính sách hỗ trợ phù hợp đối với đội ngũ cán bộ trực tiếp thực hiện nhiệm vụ ở cơ sở, nhất là tại những địa bàn còn khó khăn.

Quan tâm đến chính sách đối với đồng bào dân tộc thiểu số, đại biểu Lê Nhật Thành cơ bản tán thành với các quy định của dự thảo Luật nhằm bảo đảm quyền, nghĩa vụ và tạo điều kiện tiếp cận dịch vụ công về hộ tịch. Tuy nhiên, từ thực tiễn tổng kết thi hành Luật Hộ tịch năm 2014 vẫn còn nhiều khó khăn ở vùng sâu, vùng xa, như tỷ lệ đăng ký khai tử còn thấp, tình trạng di cư tự do, vướng mắc trong xác định họ tên… ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người dân.

Từ đó, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo khi xây dựng văn bản hướng dẫn cần nghiên cứu mở rộng đối tượng được hỗ trợ, bao gồm hộ cận nghèo, đồng bào dân tộc thiểu số rất ít người và đồng bào ở vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn, nhằm bảo đảm tính bao trùm và công bằng trong tiếp cận dịch vụ hộ tịch.

Điều chỉnh thông tin sai lệch phát sinh trong quá trình số hóa

Đại biểu Trần Thị Nhị Hà cho biết, thực tiễn sau khi sắp xếp đơn vị hành chính cho thấy, quy mô dân số cấp xã tăng đáng kể trong khi đội ngũ công chức tư pháp - hộ tịch chưa được củng cố tương xứng. Tình trạng bố trí cán bộ không đúng chuyên môn, kiêm nhiệm, thậm chí “mượn biên chế” vẫn còn xảy ra, gây áp lực lớn cho việc giải quyết thủ tục hành chính.

Vì vậy, đại biểu đề nghị dự thảo Luật cần bổ sung rõ tại Điều 5 về cơ chế, chính sách đãi ngộ đối với đội ngũ làm công tác hộ tịch; bảo đảm ổn định vị trí việc làm, tăng cường đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn, nhất là kỹ năng xử lý các trường hợp hộ tịch có yếu tố nước ngoài.

Đại biểu đánh giá cao chính sách đăng ký khai sinh, khai tử chủ động tại cơ sở y tế - một bước tiến nhân văn, hiện đại. Tuy nhiên, việc triển khai phụ thuộc lớn vào hạ tầng công nghệ và khả năng kết nối dữ liệu giữa các hệ thống. Thực tế cho thấy tỷ lệ đăng ký khai sinh đúng hạn vẫn chưa đạt tuyệt đối, còn nhiều trường hợp đăng ký muộn; dữ liệu về đăng ký tử vong vẫn còn hạn chế.

Đáng lưu ý, tại các vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, hạ tầng công nghệ còn yếu, nhiều trạm y tế chưa có kết nối ổn định, trong khi đây lại là nhóm dễ bị bỏ sót nhất. Do đó, đại biểu đề nghị dự thảo Luật cần quy định rõ mốc thời gian hoàn thành triển khai trên phạm vi toàn quốc, thay vì chỉ giao Chính phủ quy định chung về lộ trình.

Đại biểu Trần Thị Nhị Hà chỉ ra rằng, việc sáp nhập đơn vị hành chính dẫn đến thay đổi địa chỉ của hàng triệu hồ sơ hộ tịch, gây ra tình trạng không thống nhất giữa giấy tờ và dữ liệu điện tử. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến người dân khi thực hiện các giao dịch dân sự, công chứng hoặc thủ tục hành chính.

Trong khi đó, dự thảo Luật chưa quy định rõ nguyên tắc xử lý khi dữ liệu từ nhiều nguồn có sự khác biệt. Vì vậy, đại biểu đề nghị bổ sung quy định xác định sổ hộ tịch giấy là dữ liệu gốc để đối chiếu; đồng thời quy định rõ trách nhiệm của cơ quan quản lý và cơ chế điều chỉnh thông tin sai lệch phát sinh trong quá trình số hóa.

Đại biểu Trần Thị Nhị Hà cũng cho rằng, dự thảo Luật hiện chưa thiết lập nguyên tắc xử lý đối với các trường hợp có sự khác biệt giữa pháp luật Việt Nam và pháp luật nước ngoài về cùng một sự kiện hộ tịch. Thực tiễn có thể phát sinh những tình huống phức tạp, như việc một số quốc gia công nhận hôn nhân đồng giới trong khi pháp luật Việt Nam chưa thừa nhận.

Do đó, khi công dân có yêu cầu ghi nhận các sự kiện này vào Sổ hộ tịch tại Việt Nam, cần có cơ sở pháp lý rõ ràng để giải quyết. Từ đó, đại biểu đề nghị bổ sung quy định mang tính nguyên tắc nhằm xử lý các trường hợp xung đột pháp luật, bảo đảm tính minh bạch, thống nhất và khả thi trong thực tiễn thi hành.

Về giấy tờ hộ tịch bản điện tử và phương thức thực hiện thủ tục (Điều 9, Điều 10), đại biểu Nguyễn Thị Hồng Chương cơ bản tán thành với quy định công nhận giá trị pháp lý tương đương giữa bản điện tử và bản giấy, cũng như việc cho phép người dân lựa chọn hình thức nộp hồ sơ và nhận kết quả. Tuy nhiên, theo đại biểu, nếu tiếp tục duy trì song song cả hai hình thức sẽ khó đạt mục tiêu cung cấp dịch vụ công trực tuyến toàn trình.

Vì vậy, đại biểu cho rằng cần nghiên cứu theo hướng quy định rõ những thủ tục bắt buộc thực hiện trực tuyến, những loại giấy tờ được cấp dưới dạng điện tử; chỉ trong một số trường hợp đặc thù mới thực hiện trực tiếp hoặc qua dịch vụ bưu chính. Đồng thời, cần rà soát toàn bộ dự thảo Luật để bảo đảm thống nhất tinh thần số hóa, điện tử hóa, trong đó điều chỉnh cách diễn đạt từ “ghi vào Sổ hộ tịch” sang “cập nhật vào Sổ hộ tịch”, hay từ “đi đăng ký” sang “thực hiện đăng ký”, nhằm phù hợp với phương thức điện tử.

Về đăng ký khai tử chủ động (Điều 14), đại biểu Nguyễn Thị Hồng Chương tán thành với quy định cho phép thực hiện đối với trường hợp cá nhân chết tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh. Tuy nhiên, đại biểu cho rằng quy định này vẫn chưa đầy đủ. Do đó, đại biểu đề nghị bổ sung trường hợp người được Tòa án tuyên bố đã chết, theo đó UBND cấp xã nơi cư trú cuối cùng của người đó có thể chủ động thực hiện đăng ký khai tử, trên cơ sở quyết định của Tòa án đã xác định đầy đủ thông tin cần thiết, bảo đảm đồng bộ với quy định của Bộ luật Dân sự.

Trung tâm VHTT&TT (ST)